Ad ve Soyad :
E-Posta :
Telefon :
   

Mikhail Bakhtin

Mikhail Bakhtin

 

1895 yılında doğan Mikhail Bakhtin’in yaşamı üzerine bilinenler bölük pürçüktür. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Jakobson, Tinianov, Tomaşevski gibi Rus biçimcilerinden etkilenmiş ve onların yazgılarına ortak olmuştur. Bakhtin’in ilk önemli yapıtı Dostoyevski Poetikasının Sorunları, söz konusu yazın ve düşün adamlarının Sovyetler Birliği’nin 1917’den sonraki kültür politikası ve siyasal tercihine muhalif olmaları nedeniyle gözden düşmelerinden sonra yayımlanmıştı. 1929’da bir yargılamaya uğrayan Bakhtin’in beş yıl bir toplama kampında kaldığı sanılıyor. 1938’de sağlık nedeniyle cezası sürgüne çevrilerek küçük bir kasabaya gönderilen Bakhtin on beş yıl kadar Saransk Eğitim Enstitüsü'nde çalıştı. 1959'da yine sağlık sorunlarına bağlı olarak Moskova’ya yerleşen yazar, 1975 yılında bir yaşlılar evinde sessiz sedasız öldü. 

Yaşamı boyunca kendi imzasıyla ancak iki yapıtı yayımlanabilen Bakhtin’in, izleyicileri olan Medvedev ile Voloşinov’un adlarını da kullandığı öne sürülmekte ve özellikle Voloşinov’un Marksizm ve Dil Felsefesi adlı kitabı ona mal edilmektedir. Dil felsefesiyle çok yakından ilgilenen Bakhtin, bu yapıtta oldukça geniş kapsamlı bir dilbilimsel çözümlemeye de girişmiş; yaşadığı dönem içinde metodolojik yönden en üst düzeyde bir yetkinliğe erişmiştir. Burada en can alıcı nokta Bakhtin'in diyalog ve monolog içinde tek bir sözcüğün farklı durumlarını  saptamasıdır. Çağdaşları genellikle bir cümlenin sınırları içinde kalırken onun çözümlemesi “söylem” kavramını ortaya atmaktadır. Bakhtin için söylem kadar söylemin oluşum koşulları da çok önemlidir. Bu saptama dilbilim ve gösterge bilim bağlamında sözün gerçekleşim süreciyle, “sözceleme" (enunciation) olgusuyla ilgilidir. Bu süreç anlatım ayrılıklarını bir yana bıraktıktan sonra üç temel veriyi içerir: İki konuşucudan her ikisinin de paylaştığı ve her ikisi için de geçerli olan bir değerlendirme biçimi. Dilsel bildirişimin gerçekleşmesi için bu üç koşulun üçünün de gerekli olduğunu savunanlara göre sözceleme ya da sözce (utterance) üretme ediminin (performance) ayırıcı nitelikleri ile dilsel bildirişimin ayırıcı nitelikleri özdeştir. Bundan da -Bakhtin’e ait olduğuna inanılan- Marksizm ve Dil Felsefesi adlı yapıtta belirtilen şu sonuçlar çıkar:  Hiçbir sözce, yalnızca söyleyene bağlı kalmaz; söyleyenle dinleyen arasındaki karşılıklı etkileşim sonucunda oluşur. Her söylem, belli bir kültürel çevrede üretilmiş ve üretilmekte olan tüm söylemlerle bağıntılıdır ve bağımsız söyleyen bulunmadığı gibi, bağımsız söylem de olmaz. 

Bakhtin yazınbilim bağlamı içinde “tür” sorununu da çözümlemeye çalışmıştır. Ona göre sanatçı gerçeği türün gözleriyle görmeyi öğrenmeli, değişik türler arasındaki ayrılıkları belirlemeli ve böylece her türün özgül niteliklerini ortaya çıkarmalıdır. Türler evrimler geçirir, değişik biçimlere girer; ama her zaman “geçmişini anımsar”. Evrimin birliğini ve sürekliliğini sağlayan, “yaratıcı bellek”tir. Türün hem tarihsel hem de toplumsal bir nitelik taşıdığını böylece saptayan Bakhtin, “edebiyatın karnavallaştırılması” kavramını geliştirir. 

Bakhtin'e göre Kutsal kitaplarda ve dinsel törenlerde yansıyan resmi orta çağ ideolojisi Tanrı'nın merkez olarak kabul edildiği iç kapayıcı bir eskatologya (ölümden sonraki yaşam) görüşüne sahipti. Bunun tam karşısında ise popüler törenler ve festivaller, özellikle karnavallar, panayırlardaki komik gösteriler, yakası açılmadık küfürler ve yeminlerde kendini gösteren halkın mizah evreni vardı. Bütünüyle ele alındığında bu “karnaval” biçimleri, bazı panayır gösterilerinde İsa ya da Meryem yerine eşek yerleştirip Hıristiyan ideolojisinin evrenini “merkezsizleştiriyorlardı”. Böylece halkın mizah duygusu resmi ideolojiden apayrı bir dünya oluşturmakta ve bir anlamda da resmi ideoloji törensel biçimde “taçsızlandırılmaktaydı”. 

 

Bakhtin’in başlıca yapıtları şunlardır: 

-Problemi tvorçevstva Dostoyevskoğo, 1929, (“Dostoyevski Poetikasının Sorunları”); 
-Tvorçestva Fransua Rable inarndnuyu kultura sredrıevekovya Rörıesansa, 1965, (“Rabelais ve Evreni”); 
-Voprosı literaturı i estetiki, 1975, (“Edebiyat ve Estetik Sorunları”); 
-Esthétique et théorie du roman, 1978, (“Romanın Estetiği ve Kuramı”); 
-Estetika slovesnoğo tvorçestva, 1979, (“Sözsel Sanatın Estetiği”); 
-The Dialogic Imagination, 1981, (“Diyalojik İmgelem”). 

 


Bakhtin, Mikhail. "Karnavaldan Romana." İstanbul: Ayrıntı Yayınları (2001).

Mikhail Bakhtin Kimdir?
Site Haritası
© Copyright 2019 Tüm hakları saklıdır. Homopsychologicus Psikoterapi ve Psikolojik Danışmanlık
Designed & Developed by Art Web ® Tasarım ve Yazılım Hizmetleri